Samokontrola: własności, funkcje, mechanizmy i ograniczenia

Samokontrola: własności, funkcje, mechanizmy i ograniczenia∗ Adam Chuderski Instytut Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego Streszczenie.


Dzięki samokontroli człowiek potrafi wbrew sygnałom płynącym z otoczenia i narzucającym się schematom działania zmieniać przebieg swoich pro­cesów poznawczych i zachowania dla realizacji celów, które bez udziału samokontroli nie zostałyby osiągnię. Wagę samokontroli widać szcze­gólnie wtedy, gdy na skutek określonych zaburzeń neurodegeneracyj-nych zostaje ona upośledzona—wraz z nią załamaniu ulega celowość i koherencja zachowania. Psychologowie i neuronaukowcy doszli za­tem do wniosku, że wyjaśnienie poszczególnych przejawów poznawcze­go funkcjonowania człowieka (takich jak percepcja, pamięć, myślenie, uczenie się czy podejmowanie decyzji) nie daje pełnego obrazu tego, jak człowiek poznaje rzeczywistość i na nią wpływa. Kluczowe okazało się zrozumienie tego, jak oddzielne funkcje poznawcze są kontrolowane i koordynowane, składając się na spójne i ukierunkowane zachowanie. Niniejsza praca poświęcona jest przeglądowi najważniejszych zagad­nień dotyczących kontroli czynności umysłowych, a szczególnie kontro­li dokonywanej na relatywnie wysokim poziomie organizacji umysłu