Cywilizacje

Cywilizacje

Wstęp
Ludzie paleolitu
Europa:
Androfagowie
Bałtowie
Bizantyjczycy
Budynowie
Celtowie
Dakowie
Germanowie
Grecy
Hunowie
Ilirowie
Kimmerowie
Kultura łużycka
Macedończycy
Madziarowie
Minojczycy
Neurowie
Rzymianie
Sarmaci
Scytowie
Słowianie
Trakowie

Afryka:
Egipcjanie
Kartagińczycy
Libijczycy
Nubijczycy
Sudan
Bliski Wschód i Azja Centralna:
Arabowie
Babilończycy
Elamici
Fenicjanie
Filistyni
Hebrajczycy
Hetyci
Medowie
Persowie
Sakowie
Sumerowie
Urartu
Indie
Ariowie
Cywilizacja Doliny Indusu
Daleki Wschód i Azja Północna:
Ajnowie
Chińczycy
Koreańczycy
Ludy paleosyberyjskie
Ludy Syberii
Japończycy
Tybetańczycy
Ameryka Środkowa:
Aztekowie
Chichimekowie
Majowie
Olmekowie
Ameryka Południowa:
Inkowie
Australia i Oceania
Aborygeni
Maorysi
Papuasi
Polinezyjczycy
Rapa Nui
Schemat rozdziału
Słowniczek


Prawo rzymskie
Skocz do: nawigacji , wyszukiwania


Prawo rzymskie – termin oznaczający najczęściej prawo starożytnego Rzymu , które rozwijało się od czasów prawa zwyczajowego, aż do kodyfikacji Justyniana I Wielkiego (VI wiek ne). Prawo rzymskie miało istotny wpływ na rozwój prawodawstwa europejskiego (tzw. recepcja prawa rzymskiego) w postaci prawa powszechnego ( ius commune ) w średniowieczu , pandektystykę która osiągnęła swoje apogeum w XIX wieku , a także na współczesną naukę, rozwijaną jako przedmiot uniwersytecki .

Spis treści
1 Chronologia prawa rzymskiego
2 Źródła prawa rzymskiego
2.1 Okres archaiczny
2.1.1 Zwyczaj
2.1.2 Ustawy królewskie
2.1.3 Leges i plebiscita
2.2 Okres przedklasyczny
2.2.1 Edykty pretorskie
2.2.2 Ustawy okresu przedklasycznego
2.2.3 Działalność jurystów
2.3 Okres klasyczny
2.3.1 Uchwały senatu
2.3.2 Konstytucje cesarskie
2.3.2.1 Edykty
2.3.2.2 Mandaty
2.3.2.3 Dekrety
2.3.2.4 Reskrypty
2.3.3 Działalność jurystów
2.3.4 Instytucje Gaiusa
2.4 Okres poklasyczny
2.4.1 Wulgaryzacja prawa
2.4.2 Kodyfikacja Justyniańska
2.4.2.1 Digesta seu Pandecta
2.4.2.2 Codex
2.4.2.3 Institutiones
2.4.2.4 Novellae
3 Podmioty prawa rzymskiego
3.1 Osoby fizyczne
3.1.1 Status libertatis – wolni a niewolnicy
3.1.2 Status Civitatis – obywatele rzymscy, a nie obywatele
3.1.3 Osoby sui iuris i alieni iuris
3.1.4 Pokrewieństwo
3.1.5 Zdolność prawna
3.2 Osoby prawne
3.3 Postliminium
4 Prawo rodzinne
4.1 Rodzina agnatyczna
4.2 Prawo małżeńskie
4.2.1 Zaręczyny ( sponsalia )
4.2.2 Iustum matrimonium
4.2.3 Noc z małżonką
4.2.4 Stosunki majątkowe i osobiste w małżeństwie
4.2.5 Ustawodawstwo małżeńskie Augusta
4.2.6 Konkubinat
4.2.7 Opieka (łac.] tutela )
4.3 Zdolność do czynności prawnych
5 Prawo dotyczące rzeczy
5.1 Rodzaje rzeczy w prawie rzymskim
5.2 Rodzaje władztwa nad rzeczami
5.3 Sposoby nabycia własności
6 Znaczenie prawa rzymskiego
7 Zobacz też
8 Przypisy
9 Bibliografia
10 Linki zewnętrzne
Chronologia prawa rzymskiego

Historia prawa rzymskiego obejmuje podział na następujące okresy:
okres archaiczny od założenia Rzymu (około 753 pne) do pierwszej wojny punickiej (264 pne)
okres przedklasyczny od połowy III wpne do końca republiki (27 pne)
okres klasyczny od początku pryncypatu do objęcia władzy przez Dioklecjana (284 rok ne)
okres poklasyczny od początków panowania cesarza Dioklecjana do śmierci Justyniana I Wielkiego (565 r.)

Podział ten jest umowny iw różnych źródłach przedstawiany jest z wieloma modyfikacjami. Przedmiotem największego zainteresowania współczesnej nauki jest okres klasyczny. Używając pojęcia prawo rzymskie często ma się na myśli właśnie prawo tego okresu.
Źródła prawa rzymskiego
Okres archaiczny
Zwyczaj

Zwyczaj , zwany w państwie rzymskim mos , mos maiorum lub "consuetudo", miał znaczny wpływ na późniejsze kształtowanie prawodawstwa pisanego. Przejmowano wiele elementów prawa zwyczajowego, jak np.zakaz darowizn między małżonkami ( Donatio inter virum et uxorem ), czy zakaz małżeństw między krewnymi . Mos maiorum miało duże znaczenie nawet w dobie rozwoju prawa stanowionego ; często powoływano się na nie, gdyż cieszyło się nieprzerwanie dużym szacunkiem.

Zwyczaj w prawie rzymskim kształtował się w wyniku niezmienności i ciągłości danego postępowania. Do rangi normy prawnej był podnoszony wówczas, gdy został uznany dobrowolnie przez większość społeczeństwa za konieczny ( opinio necessitatis ) i był stosowany przez dłuższy czas ( frequens usus ) w sposób niezmieniony.

Wśród badaczy istnieje spór, czy prawo zwyczajowe mogło uchylać ustawy . Przyjmuje się, że tak – jeśli ustawy były sprzeczne z moralnością albo naruszały podstawowe zasady współżycia społecznego . Zwyczaj miał moc równą mocy ustawy.
Ustawy królewskie

Ustawy królewskie, zwane inaczej leges regiae lub też, od twórcy zbioru, ius Papirianum , stanowiły prawa wydawane przez kolejnych królów rzymskich , choć obecnie uważa się, że zostały spisane na początku republiki i tylko dla większej powagi nazwane ustawami królewskimi.

Uchwalona w latach 451 pne-450 pne ustawa XII tablic stała się pierwszą ustawą dotyczącą prawa prywatnego. Choć była typowo kazuistyczna i zwyczajowa, to jednak na długie lata stała się głównym źródłem prawa w starożytnym Rzymie i nigdy nie została formalnie zniesiona. Cieszyła się dużym poważaniem w społeczeństwie, głównie ze względu na historię jej powstania, czyli uchwalenia na wniosek plebejuszy. Tekst ustaw został spisany na spiżowych tablicach i wystawiony na forum Romanum, które spłonęły w czasie najazdu Gallów w 390 pne Najbardziej wiarygodna rekonstrukcja została utworzona w roku 1613 przez Jacoba Gothofredusa.
Leges i plebiscita

Istotnym elementem prawodawstwa w starożytnym Rzymie stanowiły ustawy uchwalane bezpośrednio przez obywateli rzymskich na zgromadzeniach ludowych .

Uchwały zgromadzeń ludowych, zwane leges , obowiązywały wszystkich obywateli rzymskich. Projekt ustawy wnosił tzw. magistratus ( konsul , pretor lub dyktator ), którą następnie przegłosowywano (jawnie, później tajnie). Do roku 339 pne ( lex Publilia Philonis ) uchwalona ustawa wymagała zatwierdzenia senatu . Składała się z trzech części:
praescriptio – zawierającą imię wnioskodawcy, datę zebrania się zgromadzenia ludowego itp.
rogatio – zawierającą treść ustawy
sanctio – zawierające sankcje na wypadek złamania treści ustawy

Uchwaloną ustawę – lex – nazywano imieniem wnioskodawcy:
lex Poetelia 326 pne
lex Ogulnia 300 pne
lex Hortensia 287/286 pne

Uchwały plebsu uchwalane na zgromadzeniach plebejuszy concilia plebis zwane plebiscita dotyczyły w okresie archaicznym wyłącznie samych plebejuszy. Dopiero od roku 287 pne po uchwaleniu lex Hortensiauchwały plebejskie zostały zrównanie z leges i zaczęły odgrywać podstawową rolę w kształtowaniu prawa rzymskiego.

Zgromadzenia ludowe jako ciało ustawodawcze działały do czasów cesarza Nerwy .
Okres przedklasyczny
Edykty pretorskie Osobny artykuł: Edykt pretorski .

W 367 roku pne powołano specjalnego magistratus zwanego pretorem , w rękach którego złożono wymiar sprawiedliwości. W 242 roku pne powołano specjalnego pretora dla peregrynów , zaś drugi pretor został nazwany pretorem miejskim. Pretorzy, jako władza sądownicza, nie mogli stanowić prawa. W ich kompetencjach leżało wydawanie edyktów ( edictum ), w których zawarte były zasady, jakich zamierzali się trzymać w czasie swego jednorocznego urzędowania. Z początku treść edyktu nie wiązała samego pretora. Sytuacja ta uległa zmianie w 67 roku pne gdy lex Cornelia związała działania pretora przepisami edyktu.

Tradycyjnie kolejny pretor przejmował przepisy poprzednika, co najwyżej uzupełniając je nowymi postanowieniami. Ów szkielet, który służył za podstawę, zwany był edictum tralaticium i była to stała część edyktu. Sam edykt zaczął wywierać ogromny wpływ na rozwój prawa prywatnego. Nie wymagał długiej i żmudnej drogi ustawodawczej. Wytworzone tak prawo było nazywane ius praetorium . Sam edykt składał się z dwóch części: normatywnej i formularnej. Pierwsza część zawierała zapowiedź udzielenia ochrony procesowej w określonych sytuacjach, druga część poświęcona była zredagowanym formułom, jakimi strony miały posługiwać się w czasie procesu. Swoje edykty wydawał również edyl kurulny, który sprawował jurysdykcję na targowiskach a na prowincji namiestnicy prowincjonalni.

Ustawodawstwo pretorów zakończyło się wraz z nadejściem pryncypatu . Ostatecznie w 130 r ne cesarz Hadrian zlecił prawnikowi Julianowi przygotowanie jednolitego tekstu edyktu pretora i edyla kurulnego. Powstały edykt nazwano edyktem wieczystym ( edictum perpetuum ).
Ustawy okresu przedklasycznego
lex Claudia 218 pne
lex Villia Annalis 180 pne
lex Gabinia 139 pne
lex Cassia 137 pne
lex Papiria 131 pne
lex Thoria 111 pne
lex Iulia 90 pne
Działalność jurystów

Nauka prawa w Starożytnym Rzymie sięga swoimi korzeniami czasów prawa archaicznego. Aż do 304 roku pne, kiedy to Flavius podaje do publicznej wiadomości zbiór formuł procesowych, jurystami byli kapłani z kolegium kapłańskiego. Niechętnie dzielili się swoją wiedzą, byli specjalistami zarówno w prawie boskim ( fas ) jak i świeckim ( ius ). Ostatecznie ich monopol przełamał w połowie III wieku pne pierwszy plebejskipontifex maximus Tiberius Coruncanius , kiedy to rozpoczął nauczanie prawa i udzielanie porad prawnych.

Juryści okresu przedklasycznego zwani byli później Veteres – czyli dawni. Ich działalność obejmowała głównie trzy kierunki: a) cavere , czyli udzielanie praktycznej pomocy przy sporządzaniu aktów prawnych; b)respondere , czyli odpowiedź na zapytania prawne w danej kwestii oraz c) agere , czyli układanie formuł procesowych, którymi musiały się posługiwać strony w czasie procesu formułkowego.

Pompeius, który był prawnikiem rzymskim żyjącym w II wieku ne, za kolebkę nauki prawa uznawał napisane około 200 roku pne trzyczęściowe dzieło Sextusa Aeliusa Paetusa . Kolejnymi wybitnymi prawnikami byliManilius , Brutus i Publius Mucius Scaevola , którzy podjęli się pierwszej próby usystematyzowania prawa cywilnego . Największe zasługi przypisywał Pompeius synowi ostatniego z wymienionych jurystów, Quintusowi Muciusowi Scaevoli , który był autorem prawa cywilnego spisanego w 18 księgach. Należy tu wymienić również Sulpiciusa Rufusa.
Okres klasyczny
Uchwały senatu

Senat był instytucją znaną już w czasach Rzymu Królewskiego. Był to wówczas organ doradczy, nieposiadający kompetencji ustawodawczych. W okresie republiki jego władza poszerzyła się o tzw. auctoritas patrum , czyli zatwierdzanie ustaw zgromadzenia ludowego. Uchwały senatu, czyli senatus consulta , moc prawa obowiązującego uzyskały za czasów Augusta . Pierwszą taką uchwałą było SC Silanianum z 10 rne

Senat zaczął zastępować zgromadzenia ludowe w kwestiach ustawodawczych. Przyczyn należy szukać w odchodzeniu od demokracji republikańskiej. Skład Senatu był bowiem ustalany przez Cesarza , co dawało mu ogromny wpływ na sam proces ustawodawczy. Pomimo wzmocnienia roli Senatu, tracił on na znaczeniu. Wiązało się to z tym, że z inicjatywą ustawodawczą najczęściej występował sam Cesarz.

Prawnicy rzymscy nie uznawali samej uchwały za źródło prawa. Źródłem prawa był wniosek, zwany oratio principis , zaś akt głosowania prowadził tylko do nadania mocy prawnej wnioskowi. Prawo do wniesienia wniosku miał każdy z Senatorów oraz Cesarz.
Konstytucje cesarskie
lex de imperio Vespasiani 70 ne
Edykty

Były wydawane przez cesarza na podstawie ius edicendi . Miały moc normy obowiązującej albo na określonym terenie albo na obszarze całego państwa. Najsłynniejszym edyktem jest edykt Karakalli z 212 roku ne nadający obywatelstwo prawie wszystkim mieszkańcom Imperium.
Mandaty

Mandaty ( mandata ) - były to instrukcje dla namiestników tak w prowincjach cesarskich, jak i senackich, bądź też dla innych urzędników cesarskich. Chociaż adresatem ich był urzędnik, wiązały one jednak mieszkańców, którzy temu urzędnikowi podlegali. Mandatem np. Trajan uregulował kwestię konkubinatu żołnierzy.
Dekrety

Dekrety ( decretum ) – Był to wyrok wydawany przez cesarza jako najwyższego sędziego. Dekrety w okresie dominatu odgrywały drugorzędną rolę.
Reskrypty

Reskrypt ( rescriptum )- to akt normatywny wychodzący z kancelarii cesarskiej ( constitutiones ), który ze względu na formę przybrał postać reskryptu. Reskrypt jest to odpowiedź cesarza na zapytanie urzędników, sędziów lub osób prywatnych w kwestiach prawnych. Po skodyfikowaniu edyktu pretorskiego cesarz stał się viva vox iuris civilis (żywym głosem prawa cywilnego), a poprzez reskrypty dokonywał autentycznej interpretacji obowiązującego prawa. Odpowiedzi te, stosowane następnie w praktyce sądowej, były często elementem kształtującym nową praktykę sądową, jak np. reskrypt Hadriana o zasadach oceny zeznań świadków w procesie rzymskim.
Działalność jurystów

Od czasów Augusta za bezpośrednie źródło prawa można uznać działalność uczonych prawników rzymskich. Działo się to poprzez ius publice respondendi czyli przywilej, który był nadawany niektórym prawnikom rzymskim, polegającym na prawie do udzielania odpowiedzi na zapytania w kwestiach prawnych, które to odpowiedzi miały wiążącą moc dla organów państwowych. Jeśli dwóch prawników wydało różne opinie, wtedy sędzia dokonywał wyboru jednej z nich. Prawnicy zyskiwali coraz większy wpływ na stanowienie prawa. Byli członkami przybocznej rady cesarskiej, z której wychodziły konstytucje cesarskie. Z czasem wykształciła się praktyka wśród sędziów opierania swych wyroków na opiniach jurystów zawartych w ich naukowych opracowaniach. Pisali oni komentarze do prawa cywilnego oraz edyktu pretorskiego . Prace monograficzne oraz podręczniki do nauki prawa zwano instytucjami.

Poza tymi przypadkami, prawnicy pisali również opinie w określonych przypadkach, wyjętych z prawniki. Te kazuistyczne rozstrzygnięcia były często uogólniane.

Na początku I wieku ne powstały dwie szkoły prawnicze – Prokulianów i Sabinianów . Założycielem pierwszej był prawnik o poglądach republikańskich Labeo , drugiej zaś prawnik popierający władzę jednej osobyCapito . Nazwy szkół wzięły się od następców założycieli – Sabinusa i Proculusa. W szkołach tych, różnych również ze względu na spojrzenie na prawo, działali m.in. Celsus , Julian, Pomponius czy Gaius . Za panowania Sewerów działali tacy prawnicy jak Papinian , Domitius Ulpianus , Paulus , zaś ostatnim z wybitnych prawników klasycznych był Modestyn .

Te dwie szkoły były prawdopodobnie zgrupowaniami prawników, którzy bardziej uznawali autorytet jednego z powyższych prawników. Przysłuchiwali się oni rozstrzygnięciom proponowanym przez Capita lub Labeona.Skanalizowano możliwe rozwiązania do liczby dwóch – praktycznym wymiarem istnienia tych szkół było ograniczenie kontrowersji. Nie wiemy, czy były to różnice w kwestiach zasadniczych, czy w szczegółowych.Wydaje się, że różnice sprowadzały się do odpowiedzi na konkretne pytania.Np. od jakiego wieku można mówić o osiągnięciu pełnoletniości – od indywidualnego uznania, czy od jasnej granicy 14 lat, czy też do kogo należy wytworzony przedmiot (np. łódka) – właściciel materiałów (desek), z którego powstał przedmiot (Sabinianie), czy przetwórca (Prokulianie).

W okresie poklasycznym następuje upadek jurysprudencji jako źródła prawa. Zbyt duża ilość dotychczasowych komentarzy prowadziła do kłopotów w wyborze tych najbardziej trafnych. Spowodowało to wydanie w 426 r. przez Walentyniana III Ustawy o cytowaniu, tzw. Konstytucji raweńskiej . Nazwa ustawy pochodzi stąd, iż przyzwalała ona na powoływanie się w sądzie na dzieła tylko pięciu prawników z okresu klasycznego: Gaiusa ,Papiniana , Paulusa , Ulpiana i Modestyna . Sędzia był związany rozstrzygnięciem tego jurysty, za którym opowiedziała się większość z autorów. Jeśli była równa ilość głosów, wtedy decydował pogląd Papiniana. Jeśli jednak w danej sprawie Papinian milczał, a reszta głosów rozchodziła się równomiernie (1:1, lub 2:2) wtedy sędzia mógł podjąć samodzielną decyzję. Ostateczne uporządkowanie opinii prawników nastąpiło za czasówJustyniana .
Instytucje Gaiusa

Gai Institutionum commentari quattuor zostały odkryte w 1816 r. w bibliotece kapituły w Weronie . Instytucje to podręcznik dla adeptów nauki prawa napisany w II wne Jego duże znaczenie dla nauki prawa rzymskiego polega na tym, że nie pochodzi z późniejszych kompilacji lecz jest prawie w całości odtworzony jako oryginalny tekst z okresu klasycznego. Instytucje przedstawiają prawo w swoistej systematyce przeciwstawianej systematyce pandektowej; podręcznik jest podzielony na trzy części – personae ( prawo osobowe ), res ( prawo rzeczowe , w którym zawarte jest także prawo zobowiązań ), actiones (prawo dotyczące skarg).
Okres poklasyczny
edykt Dioklecjana 303 ne
edykt tolerancyjny Galeriusza 311 ne
edykt mediolański 313 ne
Wulgaryzacja prawa

Termin ten wiąże się z okresem upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 r. Po tym czasie napływające ludy barbarzyńskie, zaczęły przyjmować oraz zniekształcać obowiązujące dotychczas prawo rzymskie. Okres wulgaryzacji prawa uważa się za okres w którym sztuka prawnicza wiele straciła. Prawo stało się wtedy dość prymitywne, a przepisy prawne ujmowane były często w sposób kazuistyczny.

Według niektórych polskich romanistów, m.in. profesora Rozwadowskiego , termin "wulgaryzacja prawa" jest w języku polskim nacechowany pejoratywnie, dlatego postulują określenie prawa „pospolitego” ( łac. vulgus –gmin, pospólstwo ).
Kodyfikacja Justyniańska Osobny artykuł: Kodeks Justyniana .

Kodyfikacja Justyniańska jest jednym z głównych źródeł poznania prawa rzymskiego i pochodzi z 534 r. Kodyfikacja składa się z trzech części: Digestów ( Digesta seu Pandecta ), Zbioru ustaw cesarskich ( Codex ) i Instytucji ( Institutiones ). Ustawodawstwo Justyniana obowiązywało we wschodnim cesarstwie aż do jego upadku w 1453 roku ne Na zachodzie szybko popadła w zapomnienie aż do XI wieku, kiedy to "odkryli" jąglosatorowie . Dziełem glosatorów było ułożenie zbioru składającego się z czterech części – do Digestów, Kodeksu i Instytucji dodali Nowele ( Novellae ). W tej formie w średniowieczu zaczęto nazywać ten zbiór Corpus Iuris Civilis dla odróżnienia go od Corpus Iuris Canonici .
Digesta seu Pandecta

Digesta stanowią wybór z pism prawników. Zostały opracowane przez 17-osobową komisję. Zawierają 9123 fragmenty zawarte w 50 księgach, które w opinii twórców były najlepszymi osiągnięciami myśli prawniczej.Digesta cytuje się podając numer księgi, numer tytułu, numer fragmentu, numer paragrafu oddzielając je przecinkami i poprzedzając literą "D.", czyli np. D. 2,1,11,2.

Digesta zostały opracowane przez komisję kodyfikacyjną powołaną przez Justynianiana z Trybonianem , wybitnym prawnikiem na czele, na podstawie pism 38 prawników: 3 z okresu przedklasycznego, 33 klasycznego i 2 poklasycznego, jednakże dzieła Ulpiana i Paulusa stanowią prawie połowę materiału. Po zebraniu i dokonaniu kompilacji Justynian nakazał spalić teksty źródłowe oraz zakazał komentowania Digestów czy choćby przytaczania oryginalnych fragmentów dla uniknięcia niejednoznaczności.
Codex

Codex zawiera konstytucje cesarskie w porządku chronologicznym od cesarza Hadriana do Justyniana . Komisja tworząca Codex była upoważniona do wprowadzania zmian (interpolacji) w treściach konstytucji (podobnie rzecz się miała z pismami jurystów zebranymi w Digestach).
Institutiones

Institutiones to jeden z najbardziej znanych podręczników prawa w starożytnym Rzymie. Opublikowany w 533 r. zastąpił Instytucje Gaiusa w szkołach prawa jako dzieło udoskonalone i uaktualnione. Jego twórcami byli profesorowie prawa: Theofilus i Dorotheus, których pracą kierował Trybonian . Treść podręcznika oparto m.in. na cytatach z Digestów i Instytucji Gaiusa. Institutiones , niepodobnie współczesnym podręcznikom, był obowiązującym prawem.
Novellae

Jest to zbiór konstytucji Justyniańskich wydanych po 534 r. W sumie zbiór ten zawiera 168 nowel, ostatnie 10 pochodzi z okresu pojustyniańskiego ( Novellae postiustinianae ). Nie wchodziły w skład kodyfikacji w pierwotnej formie – zostały do niej włączone dopiero przez glosatorów.
Podmioty prawa rzymskiego Osobny artykuł: Prawo osobowe w prawie rzymskim .
Osoby fizyczne

Osobą fizyczną, według prawa rzymskiego, jest człowiek, zaś pełną zdolność prawną warunkowały tam aż trzy czynniki zwane status : wolność czyli status libertatis , obywatelstwo czyli status civitatis oraz stanowisko w rodzinie czyli status familiae . W pełni zdolny prawnie ( caput ) był ten kto był osobą wolną, był obywatelem rzymskim i nie podlegał niczyjej władzy. Można więc stwierdzić, że była to niezwykle niewielka grupa osób.

Osobowość człowieka rozpoczynała się z chwilą urodzenia, ale pełną zdolność prawną nabywał ten, kto w chwili urodzenia miał trzy status . Rzymianie pewne prawa zastrzegali już dla płodu w łonie matki (był tonasciturus ) – np. prawo do spadku. Przyjmowano fikcję prawną , że dziecko poczęte przyszło już na świat i dla ochrony jego praw można było ustanowić nawet kuratora . Jednak nowo narodzony stawał się podmiotem praw tylko wtedy, gdy przyszedł na świat żywy czyli przejawiał jakieś oznaki żywotności i był zdatny do życia. Żywotność budziła spory w rzymskiej doktrynie prawniczej. Problem starali się rozstrzygnąć Prokulianie iSabinianie , dwie szkoły rzymskiej nauki prawa wspomniane wcześniej. Pierwsi z nich za osobę żywą uznawali niemowlę, które wydało kwilenie, drudzy zaś uznawali jakikolwiek ruch niemowlęcia za przejaw żywotności, zwłaszcza istotne było tu podjęcie funkcji oddychania. Zdatność do życia to zdolność noworodka do życia poza łonem matki. Oceniano to na podstawie badań greckich medyków i zakładano, że niemowlę jest zdatne do życia jeśli przyjdzie na świat między 182 a 300 dniem od momentu poczęcia. Ważne było też, aby niemowlę posiadało postać ludzką.

Dyskusja ta była niezwykle istotna z prawnego punktu widzenia. Prawo spadkowe było prawem o niezwykłej doniosłości. Jeśli niemowlę było powołane do spadku i nabyło zdolność prawną lecz zmarło zaraz po urodzeniu, spadek po nim dziedziczyli jego ustawowi spadkobiercy. Jeśli jednak tej zdolności nie nabyło, wtedy dziedziczyli spadkobiercy testatora . Co ważne, testament był nieważny z prawnego punktu widzenia jeśli nie uwzględniał pogrobowca – w takim wypadku następowało dziedziczenie beztestamentowe .

Osobowość człowieka kończyła się z chwilą śmierci. Należy jednak zważyć na specyficzność prawa rzymskiego. Przewidywało ono kilka sytuacji, w których pozycja prawna danego człowieka mogła ulec zmianie jeszcze za życia. Chodzi tu o zmiany w obrębie jednego ze status :
capitis deminutio maxima (dotyczyła status liberatits ) – zachodziła wtedy gdy podmiot tracił wolność. Powodowało to utratę zdolności prawnej w ogóle.
capitis deminutio media (dotyczyła status civitatis ) – zachodziła wtedy gdy podmiot tracił obywatelstwo rzymskie . Powodowało to utratę zdolności prawnej na gruncie rzymskiego ius civile .
capitis deminutio minima (dotyczyła status familiae ) – gdy zmieniał swoje stanowisko w rodzinie. Dotyczyło to pozycji ekonomicznej i społecznej podmiotu, powodowało utratę zdolności do spadkobrania w poprzedniej rodzinie, rozwiązanie kontraktu spółki, wygaśnięcie służebności osobistych i długów kontraktowych. Prawo pretorskie starało się minimalizować niektóre ze skutków tego deminutio , zaś w prawie justyniańskim nie pociągało ono prawie żadnych konsekwencji.
Status libertatis – wolni a niewolnicy

"Niewola jest tworem ius gentium, z jej mocy ktoś wbrew naturze jest poddany władzy drugiego człowieka, jako właściciela" I. 1,3,2

Najważniejszym podziałem w prawie osobowym był podział na wolnych i na niewolników . Niewolnik był traktowany jako przedmiot, nie zaś jako podmiot prawa. Niewolnik nie uzyskiwał wolności po śmierci swego właściciela, nawet jeśli ten nie ustanowił dziedziców. Nie mógł jej uzyskać również w razie ucieczki. Niewolnik bez właściciela był traktowany jako rzecz niczyja, która może być przedmiotem zawłaszczenia . Właściciel posiadał wobec niewolnika prawo życia i śmierci.

Niewolnik był traktowany jako istota myśląca, tzw. instrumentum vocale czyli narzędzie mówiące. Mógł więc wchodzić w różnego rodzaju stosunki społeczne, które to byłyby uznane za stosunki cywilnoprawne jeśli dotyczyłyby wolnego człowieka, zaś w jego przypadku były to stosunki faktyczne. Nie mógł wchodzić w związek małżeński z niewolnicą, stosunek taki był zwany contuberium . Dziecko niewolnika i niewolnicy stawało się niewolnikiem będącym własnością właściciela jego matki. Z początku dziecko było traktowane jako fructus czyli pożytek , jednak pod koniec republiki juryści odeszli od tego poglądu. Wiązało się to z tym, że jeśli matka obciążona byłaby służebnością użytkowania ( ususfructus ) wtedy nie mogłaby zabrać swojego dziecka wracając do właściciela, bo byłoby ono traktowane właśnie jako pożytek wynikający ze służebności.

Niewolnik nie mógł posiadać własnego majątku ani nie mógł zaciągać długu. Zobowiązania niewolnika należały do zobowiązań naturalnych (w przeciwieństwie do zobowiązań ius civile ) co oznaczało, że były niezaskarżalne. Właściciel mógł przekazać niewolnikowi jakąś część swojego majątku w zarząd, było to tzw. peculium . Pożytki z tej własności należały jednak do właściciela. Samo peculium było istotną i bardzo przemyślaną instytucją. Bardzo często dochodziło do sytuacji gdzie właściciel zawierał z niewolnikiem kontrakt, którego treścią było pomnożenie peculium do pewnej wielkości. W zamian za to, niewolnik otrzymywał wolność. Od czasów Marka Aureliusza taki kontrakt stał się zaskarżalny.

Właściciel odpowiadał za szkody niewolnika wobec osób trzecich (tzw. odpowiedzialność noksalna ). Aby uwolnić się od tej odpowiedzialności, mógł po prostu wydać niewolnika. Niewola powstała poprzez:
Wzięcie w niewolę nieprzyjacielską podczas wojny. Po powrocie z niewoli obywatel rzymski odzyskiwał prawa, które posiadał poprzednio. Jeśli zmarł w niewoli, przyjmowano fikcję, że zmarł w momencie dostania się do niewoli, to zaś oznaczało, że zmarł jako osoba wolna. Było to niezbędne do zachowania ważności testamentu.
Urodzenie się z matki niewolnicy. Jeśli matka w czasie ciąży była choćby przez moment wolna, wtedy dziecko rodziło się wolne.
Poprzez sprzedaż w niewolę niewypłacalnego dłużnika.

Aktem, który kończył niewolę było manumissio czyli wyzwolenie. Odbywało się to na różne sposoby. Istniały dwie główne kategorie wyzwoleń: formalne i nieformalne. Do pierwszych zaliczano:
Manumissio vindicta – dokonywane w obecności pretora , właściciela i osoby trzeciej, która za zgodą właściciela ogłaszała, że niewolnik jest osobą wolną. Właściciel nie zaprzeczał i na podstawie tego niewolnik uzyskiwał wolność; (ograniczone w czasach Oktawiana )
Manumissio censu – wyzwolenie poprzez wpisanie niewolnika na listę obywateli sporządzaną przez cenzora co pięć lat;
Manumissio testamento – wyzwolenie poprzez nadanie wolności w testamencie; (również ograniczone w czasach Oktawiana Augusta ).

Do kategorii wyzwoleń nieformalnych należało: wyzwolenie w obecności świadków albo wyzwolenie za pomocą listu. Wyzwolenie nieformalne nie prowadziło do uzyskania obywatelstwa rzymskiego, ktoś taki stawał sięLatynem .

Wyzwoleńcy posiadali ograniczone prawa publiczne, wiązało ich również prawo patronatu. Byli zobowiązani do świadczenia prac na rzecz swojego patrona ( operae ) oraz musieli mu pomóc w razie kłopotów.

W prawie rzymskim wyróżniano także grupę osób zwanych półwolnymi. Należeli do nich:
Personae in mancipio - dzieci, które pater familias oddawał w drodze mancypacji innemu zwierzchnikowi familijnemu w specyficzny stan zależności prywatnoprawnej (mancipium), w wypadku popełnienia przez nie deliktu. Osoba taka nie doznawała capitis deminutio, jednakże faktycznie popadała w stan podobny do niewoli. (mancipatio zanikło w prawie poklasycznym)
Coloni - grupa dzierżawców rolnych, którzy zachowali pełną zdolność prawną, jednakże z nbuwagi na przypisanie ich do ziemi wraz z ich rodzinami i związany z tym zakaz prawny opuszczenia uprawianego gruntu de facto ich sytuacja była podobna do stanu niewoli.
Addicti - niewypłacalni dłużnicy, którzy na podstawie sędziowskiego przysądzenia zostali poddani egzekucji osobistej i umieszczeni w więzieniu do czasu odpracowania długu.
Nexi - więzieni w ramach odpowiedzialnośći z tytułu zaciągnięcia pożyczki w formie nexum. Ci, którzy nie wywiązali z tak zaciągniętej pożyczki mogli zostać uwięzieni przez wierzyciela bez potrzeby przysądzenia przez sędziego i zostać zatrzymani aż do odpracowania długu.
Status Civitatis – obywatele rzymscy, a nie obywatele

W Starożytnym Rzymie mieliśmy do czynienia z. Zasada osobowości PRAWA. Oznacza do, ZE dana osoba byla sądzona według PRAWA civitas Do której przynależał. Według PRAWA rzymskiego byli sądzeni TYLKO obywatele Rzymscy. Żart na znaczną różnicą w porównaniu z dzisiejszymi rozwiązaniami prawnymi, gdzie obywatelstwo powoduje zmiany głównie w prawach Publicznych. Na gruncie Wykop Prawna ius cilive posiadał Wiec TYLKO obywatel rzymski .

Obywatelowi rzymskiemu przysługiwały określone uprawnienia. Na gruncie PRAWA publicznego posiadał on ius suffragii czyli Prawo do uczestniczenia w zgromadzeniach Ludowych I MOŻLIWOŚĆ głosowania w trakcie uchwalania U.. MOGL wybierać wyższych magistratus Jak ja MOGL byc wybierany ( ius honorum ). W Prawie prywatnym z obywatelstwa mogła wynikać władza Ojcowska ( patria potestas ). Ius conubii oznaczało, ZE obywatel MOGL zawrzeć Małżeństwo respektowane przez rzymski porządek prawny. Ius comercii bylo do Prawo do uczestniczenia w obrocie prawnym i Prawo zrobić bycia podmiotem praw rzeczowych. Obywatel MOGL korzystać z PRAWA spadkowego. Niektóre z Tych praw były oceń Dostępne również dla nieobywateli, jednak TYLKO wtedy, GDY uzyskali oni osobny przywilej.

Druga Kategorie Osób wolnych stanowili Latyni. Latynem mozna bylo zostać poprzez urodzenie w związku małżeńskim, w którym Ojciec ppkt i Matka byli Latynami, oraz jedna z kategorii Latynów (były Ich Trzy) pozwalała zostać Latynem wyzwolonemu nieformalnie niewolnikowi. Kategorie te to:
Latini veteres ( Latini prisci ) czyli TZW. Latyni dawni. Byli aby mieszkańcy Lacjum oraz członkowie związku miast latyńskich. W stosunku do mieszkańców pozostałych Gmin italijskich mieli BARDZO dogodną sytuację Prawna. Posiadali Własne terytorium, ustawodawstwo, ochronę Prawna, Prawo mennicze, ius commercium oraz ius conubii . Byli wykluczeni z honorum ius , lecz posiadali ius suffragii . Mogli oni nabyć obywatelstwo Rzymskie. Działo sie do poprzez:
osiedlenie sie w Stolicy;
uzyskanie wysokiego stanowiska w Ich gminie;
przynależność do Tymczasem w Rady Miejskiej Ich Gminy ojczystej JAKO decuriones oraz
na podstawie lex Acilia repetundarum poprzez skuteczne oskarżenie skierowane Przeciw urzędnikowi rzymskiemu. W 90 pne po wojnie Roku Ze sprzymierzeńcami Nadano Rzymskie obywatelstwo wszystkim mieszkańcom Italii, w Tym Latynom.
Latini coloniarii - byli do Latyni osiedleni w koloniach rządzących SIE prawem latyńskim
Latini Iuniani - byli do nieformalnie wyzwoleni niewolnicy. Posiadali ius commercii ale byli całkowicie wykluczeni od korzystania z praw Politycznych.

Trzecią Kategoria podzieloną na Dwie podkategorie byli cudzoziemcy czyli peregryni. Wyróżniano:
peregrini certae civitatis - członkowie Obcych Ludów, które weszły w Przymierze z narodem rzymskim. Zawierano z TAKIM ludem specjalny Kontrakt na podstawie którego tracił na SWOJĄ suwerenność, wchodził w sojusz obronny z Rzymem i akceptował władzę zwierzchnią Rzymu, zachowywali oni najczęściej SWOJĄ władzę sądowniczą i administracyjną, Finansowa, celna i Mennicza, Własne miary i Wagi i zazwyczaj systemu Podatkowy. Mieszkańcy posiadali ius commercium i ius conubium .
peregrini dediticii czyli cudzoziemcy, których włączono Drogą podbojów Do państwa rzymskiego. Ich stanowisko opierało sie na deditio czyli bezwarunkowej kapitulacji Tych, którzy stawiali opor orężowi rzymskiemu. Czy kategorii Tej zaliczani także byli wyzwoleńcy, którzy w czasie niewoli byli karani ZA ciężkie przestępstwa.
Osoby sui iuris i alieni iuris

Osoba sui iuris byla osoba o pełnej zdolności do czynności Prawnych, w szczególności Do bycia podmiotem praw majątkowych . Przykładem moze byc zwierzchnik Familijny ( pater familias ), będący obywatelem Rzymu. Natomiast osoba alieni iuris Tej zdolności nie nie posiadała.

Osoby alieni iuris , aby osoby podlegające władzy zwierzchnika rodzinnego, NIE Miały swego majątku, WSZYSTKO CO nabywały, nabywały dla pater familias , Ich sytuacja majątkowa byłą podobna do sytuacji niewolników.
Pokrewieństwo

Rodzina kognatyczna byłą oparta na pokrewieństwie naturalnym, poprzez rzeczywiste Więzy krwi . Pojęcie kognacji nabierało coraz większego znaczenia od schyłku REPUBLIKI, aw ustawodawstwie Justyniana kognacja wyparła ostatecznie agnację . Wypracowany w Prawie rzymskim sposób obliczania pokrewieństwa pozostaje aktualny także nam współczesnym Prawie cywilnym Jak i kanonicznym .
Wykop Prawna

Zdolnością Prawna nazywamy MOŻLIWOŚĆ Zajęcia w stosunkach Prawnych stanowiska podmiotu PRAWA LuB obowiązku. Pelna Trzy Wykop Prawna warunkowały czynniki: Wolność, obywatelstwo i stanowisko w Rodzinie. Najważniejszym elementem zdolności Prawnej byłą Wolność. Niewolnik NIE Byl traktowany JAKO podmiot PRAWA, lecz JAKO przedmiot PRAWA.
Osoby prawne

Osobami prawnymi w Prawie rzymskim były:
związki Osób - korporacje ( Universitatis ), stowarzyszenia ( sodalitates ), Gminy ( muncipia )
Masy majątkowe - fundacje , którym Prawo nadaje w pewnym zakresie podmiotowość Prawna.
Postliminium

Jency wojenni stawali SIE ZAWSZE niewolnikami. W dziesięć sposób niewolnikiem MOGL SIE STAC nawet obywatel rzymski, ale przed konsekwencjami capitis deminutio maxima chroniły go Dwie fikcje:
jeżeli jeniec powrócił Z niewoli, Jégo PRAWA JAKO człowieka wolnego odżywały na podstawie TZW. ius postliminii - "PRAWA powrotu" do poprzedniego miejsca zamieszkania i. poprzedniej sytuacji Prawnej (postliminium - "powrót Poza Prog", OD Limen - prog, Granica). Gasły jedynie Stosunki prawne oparte na faktach niemożliwych do pogodzenia z. faktem niewoli, Małżeństwo mianowicie i posiadanie.
jeżeli natomiast Rzymianin zmarł w niewoli, aby na podstawie lex Cornelia przyjmowano fikcję, ZE Smierc nastąpiła w chwili popadnięcia wag niewolę. W dziesięć sposób mozna bylo dziedziczyć PO NIM Jak po człowieku wolnym.
Prawo Rodzinne Ta sekcja żart niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ja .
Rodzina agnatyczna

Rzymska Rodzina opierała sie na pokrewieństwie agnatycznym , TZN. stanowiły JA osoby podlegające w jednym czasie władzy Patris familias . GDY zaczęła różnicować SIE sytuacja Prawna poszczególnych agnatów, wyróżniono specjalne nazwy:
Manus - władzę Meza nad zona alieni iuris (tzn. w małżeństwie cum manu )
patria potestas - władzę ojca nad dziećmi (biologicznymi, adoptowanymi i arrogowanymi )
mancipium - władzę Patris familias nad osobami mancypowanymi przez swojego Patre familias
potestas Dominika - władzę pana nad niewolnikiem
Prawo małżeńskie
Zaręczyny ( sponsalia )

Sponsalia polegały na przyrzeczeniu oddania przyszłej zony pod władzę przyszłego Meza. W Prawie archaicznym były zawierane w formie uroczystego kontraktu słownego ( sponsio ) przez Ojców przyszłych małżonków LuB przez samych małżonków o ile byli oni osobami sui iuris . Pod Koniec REPUBLIKI iw okresie pryncypatu zawierane były poprzez nieformalne porozumienie ( nudus zgoda Ich zerwanie NIE pociągało ZA SOBA żadnych konsekwencji. W okresie PRAWA poklasycznego wprowadzono TZW. zadatek zaręczynowy ( arrha sponsalicia ) iw przypadku bezpodstawnego zerwania zaręczyn narzeczony tracił zadatek, narzeczona musiała zwrócić początkowo poczwórną, pozniej podwójną Jégo WARTOŚĆ.

Zaręczyny rodziły miÄ jednym z narzeczonych krewnymi drugiego stosunek zwany quasiadfinitas , zbliżony do powinowactwa [1] .
Iustum matrimonium

Pełnoprawne Małżeństwo Rzymskie. ABY W ŚWIETLE PRAWA ius civile bylo wazne, trzeba bylo:
miec możność zawarcia małżeństwa (posiadać obywatelstwo LuB otrzymać przywilej),
Byc dojrzałym płciowo (u Kobiet - 12 lat, u mężczyzn - 14 lat),
uzyskać zgodę OBU stron, jeśli Strony były władzą pod, aby również zgodę zwierzchników.
Noc z małżonką Osobny Współpraca Artykuł: Conventio w manum .
Stosunki majątkowe i Osobistego w małżeństwie
Ustawodawstwo małżeńskie Augusta

Dla poprawy obyczajów także zahamowania demoralizacji wśród obywateli rzymskich sierpnia wprowadził Regulacje Prawna małżeństwa, doprowadzając do uchwalenia W 18 ROKU PNE lex Iulia de adulteriis coercendis oraz lex Iulia de maritandis ordinibus AW Roku 9 ne lex Papia Poppei. Przedmiotem Regulacji Lex Iulia de adulteriis coercendis bylo przestępstwo Zwane: adulterium, rozumiane JAKO stosunek z zamężną KOBIETA oraz zrównane z NIM stuprum - czyli stosunek z wdowa LuB Panna. Oba Uznané zostały ZA przestępstwa PRAWA publicznego.

Postanowił sierpnia ZE od Tej chwili ZA związki małżeńskie Beda uznawane TYLKO iustum matrimonium. Jednakże wobec przelotnych związków pozamałżeńskich NP. z niewolnicami, nierządnicami i aktorkami Prawo zostawało obojętnie - NIE karało Tego typu występki ZA, natomiast WSZYSTKIE Inne związki Tego typu były karane.

Lex Iulia de adulteriis przewidywała DWA sposoby karania adulterium:
Przez ojca ktory posiadał patria potestas, MOGL na ukarać corke i cudzołożnika nawet Kara Śmierci.
Mężowi, jeśli mial nad zona Manus, przysługiwało accusatio iure mariti. MOGL na zabić cudzołożnika lecz strefa TYLKO ukarać (NIE Wolno bylo ul JEJ zabić).

Jeśli Ojciec MAZ pozostawali bierni LuB, po upływie 60 dni kazdy MOGL wystąpić z oskarżeniem w procesie karnym.

Lex Iulia de maritandis ordinibus nakładała na mężczyzn i na KOBIETY obowiązek pozostawania w związku małżeńskim, lex Papia Poppei obowiązek posiadania Dzieci. W przypadku rozwodu LuB Śmierci którejś Ze stron mieli oni obowiązek natychmiast zawrzeć Nowy Związek małżeński. Jeśli Tego NIE zrobili NIE Mogli otrzymywać przysporzenia z testamentu, LuB otrzymywały TYLKO polowe. ABY W pełni dziedziczyć trzeba bylo spełnić warunek posiadania choćby D jednego wspólnego Dziecka oo małżeństwa. Ustawodawstwo Augusta osiągnęła zamierzony cel, wzrosła liczba obywateli rzymskich.
Konkubinat Osobny Współpraca Artykuł: potestas Patria .
Opieka (łac.] tutela )

W Prawie rzymskim opiece podlegały osoby, które z różnorakich przyczyn NIE Miały całkowicie, LuB częściowo zdolności do czynności Prawnych. Takimi osobami były m.in.
całkowite Sieroty
półsieroty NIE mające ojca
osoby wyzwolone
osoby emancypowane do 25 Roku Życia
KOBIETY NIE podlegające władzy ojca CZY Meza
nad niedojrzałymi TZW. tutela impuberum czyli nad dziećmi i niedojrzałymi do 12 badz 14 Roku Życia

Istniały 3 sposoby powołania opiekuna:
TUTELA legitima - Opieka ustawowa - do sprawowania Opieki byli ustanowieni najbliżsi agnaci,
TUTELA testamentaria - Opiekun powołany Byl w testamencie,
TUTELA dativa - Opiekun Byl powołany na zarządzenie władz, podczas GDY NIE bylo wag ogóle opiekuna ustawowego LuB testamentowego.

Opiekun sprawował władzę nad Majątkiem pupila, jednak NIE MOGL dokonywać darowizn Jégo Majątkiem, ani go zmniejszać.
Wykop zrobić czynności Prawnych

Wykop zrobić czynności Prawnych polegała na Mozliwości składania i przyjmowania takich oświadczeń Woli, które wywoływały skutek prawny.

Wykop zrobić czynności Prawnych ograniczały: 1) Wiek, 2) Płeć, 3) choroba umysłowa, 4) marnotrawstwo.
Prawo dotyczące Rzeczy
Rodzaje Rzeczy w Prawie rzymskim
Res corporales - Rzeczy JAKO przedmioty materialne, oceń Dostępne i przeznaczone do Obrotu, TAKIE ", które mozna dotknąć" ( quae Tangi possunt ).
Res incorporales - PRAWA NIE mające bytu w Świecie materialnym, Rzeczy, "których nie nie mozna dotknąć" ( quae Tangi nie possunt ).
Res w Commercio - Rzeczy mogące byc przedmiotem Obrotu Prawno-majątkowego.
Res extra commercium - Rzeczy wyłączone z Obrotu Prawno-majątkowego, tj. NIE mogące byc przedmiotem prywatnej Własności, należały do Nich: Osobny Współpraca Artykuł: Res dodatkowe commercium .

res humani iuris - Rzeczy ludzkiego PRAWA:
res gminy Omnium - Rzeczy służące wszystkim ludziom, według tekstu Marcianusa były to: powietrze (aёr), płynąca woda (profluens Aqua), Morze (klacz) i Brzegi morza (litora Maris).
res publicae - Rzeczy należące Do narodu rzymskiego, oddane mają użytku publicznego, np. Drogi, Porty, flumina Publica (Rzeki NIE wysychające i spławne dostępny w ciągu całego Roku, w przeciwnym wypadku JAKO flumina privata Rzeki mogły byc przedmiotem Własności prywatnej).
res Divini iuris - Rzeczy boskiego PRAWA, związane z kultem i religią:
res sacrae - Rzeczy poświęcone bogom (np. świątynie)
res Sanctae - mury i bramy Rzymu i Gmin italskich
res religiosae - Rzeczy poświęcone zmarłym, grobowce i urny z. prochami zmarłych.
Res mancipi - Rzeczy stanowiące podstawę rzymskiej Gospodarki rolnej, mające Duże znaczenie zwłaszcza w Dobie wczesnej REPUBLIKI, np. grunt położone w Italii, służebności gruntowe Wiejskie, niewolnicy oraz zwierzęta pociągowe i juczne; przeniesienie Własności nad res mancipi bylo utrudnione i ograniczone, mozna bylo go dokonać poprzez formalne i uroczyste czynności prawne - Sprzedaż mancypacyjną (mancypację) oraz iure cessio w (przetwa pozorny windykacyjny ). Osobny Współpraca Artykuł: Res mancipi .
Res nec mancipi - WSZYSTKIE INNE Rzeczy, Nie należące zrobić res mancipi .
Res immobiles ( Immobilia , Nieruchomości) - Grunty i WSZYSTKO się, co trwale z gruntem związane w sposób Naturalny LuB sztuczny, znajdujące sie na gruncie i trwale z. Nim połączone zabudowania, również Rośliny I Drzewa stanowią czesc Składowa gruntu (Zasada superficies pojedynkę cedit - do , co połączone z powierzchnią gruntu, należy Do gruntu).
Res telefonów komórkowych ( Mobilia , ruchomości) - WSZYSTKIE Inne Rzeczy, NIE będące Nieruchomościami.
Res w genere - Rzeczy gatunkowo oznaczone, Rzeczy ZAMIENNE, NP. Pieniadze, żywność.
Res w gatunku - Rzeczy oznaczone indywidualnie, co zrobić, tożsamości, określone według specyficznych Cech, właściwych TYLKO dla jednej, konkretnej Rzeczy (np. konkretny dom, CZY dzieło Sztuki).
Rzeczy podzielne - Rzeczy, które w wyniku podziału nie nie zmieniały swej istoty, ani nie nie traciły nieproporcjonalnie na wartości.
Rzeczy niepodzielne - Rzeczy, które w wyniku podziału tracą SWOJĄ istotę (np. zwierzęta) LuB zmieniają istotnie WARTOŚĆ (np. Kamienie Szlachetne).
Rzeczy zużywalne - Rzeczy, które przez jednorazowe uczycie Gina materialnie, NP. żywność, drewno na opal, również Pieniadze, które użyte Gina materialnie dla płacącego Nimi.
Rzeczy niezużywalne - Rzeczy, które Moga byc użyte WIĘCEJ Niz jeden Raz (NIE Gina materialne w wyniku jednorazowego użycia).
Rzeczy pojedyncze - Rzeczy stanowiące naturalna, organicznie związaną LuB jednorodną całość, np. Kamień, cegła, niewolnik.
Rzeczy złożone - Rzeczy składające sie z CZĘŚCI składowych, połączonych w jedną całość ppkt i tracących wag wyniku Tego połączenia Charakter samoistnych przedmiotów, np. budynek, wóz.
Rzeczy zbiorowe - oznaczony Wspólna Nazwa Zbioru Rzeczy, stanowiących pewną całość, ale nie nie tracących charakteru samoistnych przedmiotów, np. Biblioteka, trzoda.
Rodzaje władztwa nad rzeczami
Władztwa faktyczne
Posiadanie ( Possessio, Possessio civilis ) - faktyczne władztwo nad rzeczą ( corpus ) połączone z Woli władania rzeczą wyłącznie dla siebie ( animus rem sibi habendi ).
Dzierżenie ( detentio, Possessio Naturalis ) - faktyczne władztwo nad rzeczą Bez Woli władania rzeczą wyłącznie dla siebie, władanie rzeczą NIE W Swoim imieniu ( alieno Nomine ).
Władztwa prawne (PRAWA rzeczowe)
Własność ( proprietas, dominium ) - Prawo Do nieograniczonego korzystania i rozporządzania z Rzeczy my własnym interesie Nimi.
Ograniczone PRAWA rzeczowe, PRAWA nd Rzeczy cudzej ( iura in re Alieny ):
Służebności ( servitutes ) - uprawnienie Do korzystania z cudzej Rzeczy w oznaczonym zakresie.
Zastaw - ograniczone Prawo rzeczowe, jakie MOGL ustanowić na swojej Rzeczy dłużnik, zwany click here zastawcą, dla wierzyciela, zwanego click here zastawnikiem w celu zabezpieczenia Jégo Wierzytelności, na podstawie którego Zastawnik, w sytuacji niespełnienia świadczenia przez zastawcę, MOGL i zaspokoić się pozbyć Rzecz SWA wierzytelność oo kwoty uzyskanej z JEJ Sprzedaży
fiducia - własność Rzeczy zastawionej przechodziła na zastawnika
Zastaw Ręczny ( pignus ) - posiadanie Rzeczy zastawionej przechodzi na wierzyciela
Zastaw umowny ( hypotheca ) - posiadanie Rzeczy zastawionej przechodzi na wierzyciela dopiero w razie NIE wykonania świadczenia przez dłużnika
Wieczysta dzierżawa, emfiteuza ( emfiteuza ) - dziedziczne i zbywalne ograniczone Prawo rzeczowe nie użytkowania cudzego gruntu ZA rocznym czynszem ( vectigal , Canon )
Prawo zabudowy ( superficies ) - dziedziczne i zbywalne, długoterminowe LuB wieczyste ograniczone Prawo rzeczowe nie budynku korzystania z. wystawionego na cudzym gruncie ZA rocznym czynszem Osobny Współpraca Artykuł: Servitutes praediorum .
Sposoby nabycia Własności
pierwotne
usucapio - zasiedzenie - nabycie Własności skutkiem ciągłego posiadania przez czas kurs określony Ustawa ( usucapio est adiectio dominii za continuationem possessionis temporis lege definiti )
occupatio - zawłaszczenie - nabycie Własności nd Rzeczy niczyjej przez objęcie w posiadanie JEJ z zamiarem zachowania JEJ dla siebie. Czy zawłaszczenia nadawały sie następujące Rzeczy: Insula w mari nata (Wyspa postała na Morzu), res Hostiles (Rzeczy należące do nieprzyjaciela aw momencie wybuchu Wojny znajdujące sie na terytorium państwa rzymskiego), res derelictae (Rzeczy porzucone z zamiarem pozbycia SIE ICH), Rzeczy wyrzucone na brzeg morski, omnia, quae terra, Mari, caelo capiuntur (WSZYSTKIE stworzenia, które daja sie schwytać na ziemi, Morzu CZY niebie, tj. dzikie zwierzęta, ptaki, Ryby)
słowników Inventio - znalezienie Skarbu, czyli penego starego depozytu pieniędzy, o którym Pamięć NIE Trwa i które wydaje SIE NIE miec swego właściciela (tezaurus est Vetus quaedam depositio pecuniae, cuius non extat memoria et iam domini nie habeat). Początkowo zgodnie z oo Zasada superficies pojedynkę cedit Skarb ZAWSZE przypadał właścicielowi gruntu. Pozniej, jeśli ktos celowo szukał Skarbu, wówczas przypadał on w całości właścicielowi gruntu, piwie jeśli Skarb został odnaleziony przypadkowo na gruncie prywatnym, wówczas Polowa przypadała znalaźcy, polowa właścicielowi gruntu.
accessio - akcesja - nabycie Własności nd Rzeczy ubocznej wskutek połączenia JEJ z rzeczą główna w dziesięciu sposób, ZE stawała SIE ONA częścią Składowa Rzeczy Głównej.
specificatio
nabycie Własności na pożytkach
pochodne
mancipatio
w iure cessio
traditio
Znaczenie PRAWA rzymskiego

Prawo Rzymskie odegrało rolę w tworzeniu Kapitalna współczesnych Systemów Prawnych, w szczególności na płaszczyźnie PRAWA cywilnego. Obecnie WSZYSTKIE Systemy prawne Europy kontynentalnej SA mniej LuB bardziej oparte na tradycji rzymskiej. Duża rolę w podtrzymaniu tradycji PRAWA rzymskiego odegrał Kodeks Napoleoński . Także kultura common law oryginalnie bazowała na Prawie rzymskim, by pozniej wypracować własna tradycję.

Prawu rzymskiemu zawdzięczamy m.in.:
Odróżnienie Własności OD posiadania . (Rzymianie własność rozumieli JAKO Prawo nie wyłącznego rozporządzania rzeczą wraz z czerpaniem z niej pożytków, natomiast posiadanie JAKO stan faktyczny, w którym Rzecz znajduje sie my władztwie danej osoby. Rozróżnienie by bylo doskonale widoczne w rei vindicatio czyli powództwie nieposiadającego właściciela Przeciw posiadającemu NIE właścicielowi. )
Podział praw na względne i bezwzględne.
Podział odpowiedzialności odszkodowawczej na kontraktową i deliktową . (Przeciwnie Niz w starożytnej Grecji, gdzie naruszenie kontraktu pociągało odpowiedzialność deliktową.)
Wykształcenie podstawowych kontraktów tj. Sprzedaż , pożyczka , najem , zlecenie . (Główna zasługą jurysprudencji rzymskiej bylo click here określenie praw i obowiązków Wzajemnych stron kontraktu, do sfery także wag jakie Strony Moga kształtować umowę. Kontrakty te oczywiscie istniały przed cywilizacja Rzymska, ale brakowało im precyzji i zasadności w określeniu wzajemnej odpowiedzialności stron.)
Zobacz też
Cesarstwo Rzymskie