Psychologia religii – interdyscyplinarna nauka z pogranicza
psychologii i
religioznawstwa, korzystająca z dorobku obu dziedzin. Z psychologicznego punktu widzenia przedmiotem psychologii religii są przejawy indywidualnej religijności takie jak przekonania religijne,
doświadczenie religijne,
konwersja, ale także
fundamentalizm religijny i
ateizm, przy pomocy aparatu pojęciowego wytworzonego na polu psychologii bądź jej poddziedzin (np.
psychologia kliniczna religii zajmuje się opisem relacji pomiędzy religijnością a
zdrowiem psychicznym). Podejście opisowe koncentruje się na strukturze religijności i jej przejawów oraz relacjach między nimi, zaś celami podejścia wyjaśniającego (funkcjonalnego) są ukazanie osobowościowych, motywacyjnych, percepcyjnych i społecznych przyczyn kształtowania się, rozwoju, trwania lub zaniku religijności jednostek.
Psychologia religii jako subdyscyplina religioznawstwa, podobnie jak
socjologia religii, zajmuje się religią jako fenomenem ponadindywidualnym wraz z jej historycznym i społeczno-kulturowym zróżnicowaniem.
Współcześni badacze w coraz większym stopniu włączają do badań nad religijnością kategorię
duchowości, której zakres znaczeniowy jest z religijnością częściowo rozłączny.
Psychodeliki i doświadczenie religijne
Doświadczenia wywołane użyciem środków psychodelicznych często opisywane są w terminach religijnych. Są zatem obiektem zainteresowania ludzi takich jak ja, którzy, w tradycji Williama Jamesa, mają do czynienia z psychologią religii. Przez z górą trzydzieści lat studiowałem przyczyny, skutki i warunki tych dziwnych stanów świadomości, w których jednostka odkrywa swą jedność z Bogiem, z Wszechświatem, z Podstawą Bytu, jakiejkolwiek nazwy by użyła, wskutek warunkowania społecznego czy osobistych preferencji, dla tej ostatecznej i wiecznej rzeczywistości. Nie mamy zadawalającej i określonej nazwy dla doświadczeń tego typu. Terminy "doświadczenie religijne", "przeżycie mistyczne" czy "świadomość kosmiczna" są wszystkie zbyt mgliste i obszerne, by oznaczać ten szczególny stan świadomości, który, dla tych co go znają, jest tak realny i wszechogarniający, jak zakochanie się. Artykuł ten opisuje takie stany świadomości wywołane środkami psychodelicznymi, choć są one właściwie nie do odróżnienia od czystych doznań mistycznych. Następnie omówione tu zostaną racje przeciwko użyciu środków psychodelicznych, które pochodzą głównie z przeciwstawienia wartości mistycznych tradycyjnym religijnym i świeckim wartościom społeczeństwa zachodniego.